Күндер бойынша реттелген элементтер: Сейсенбі, 21 Шілде 2020

ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің төрағалығымен өткен Үкіметтің селекторлық отырысында елімізде қабылданып жатқан эпидемияға қарсы шаралар және 18 шілдеде өткен кеңесте Мемлекет басшысы берген тапсырмалардың орындалу барысы қаралды. Бұл туралы primeminister.kz хабарлады.

Денсаулық сақтау министрі  А. Цой, Нұр-Сұлтан қаласының әкімі А. Көлгінов, Шымкент қаласының әкімі М. Әйтенов, Қарағанды облысының әкімі Ж. Қасымбек, Ақтөбе облысының әкімі О. Оразалин баяндама жасады. 

Қазақстанда эпидемиологиялық жағдайдың біршама тұрақталу деңгейіне шықты. Республика бойынша коронавирус жұқтырғандардың өсімі 2,1% құрайды, ең төменгі өсім тәулігіне Шымкентте – 1%, Қызылорда облысында – 0,9%, Түркістан облысында – 0,8%, Ақтөбе облысында – 0,5% тіркеліп отыр.

Жалпы төсек-орын қоры 30,4 мыңнан 49,7 мың төсек-орынға дейін ұлғайтылды. Провизорлық төсек-орынның бос болмауы 20%-ға (89%-дан 69%-ға дейін) және реанимациялық төсек-орынның бос болмауы 6%-ға (73%-дан 67%-ға дейін) азайды. COVID-тен сауығып кеткендердің саны 60%-ға өсті, жедел жәрдемді шақырулар саны 23%-ға төмендеді. 

Амбулаторлық деңгейде үйде медициналық көмек көрсету үшін 2962 БМСК мобильді бригадасы құрылды. Осы айдың соңына дейін мұндай бригадалар саны 3500 дейін жеткізіледі. Емханалардағы Call-орталықтар саны 16%-ға артты. 

Бүгінгі таңда инфекциялық және провизорлық стационарларда 1958 ӨЖЖ аппараты бар, қосымша 4183 аппарат сатып алынады, 21 мыңнан астам төсек-орын оттегіге, 6237 орын оттегі концентраторларының есебінен қосылады. Бүгінде ПТР-тестілеудің қуаты тәулігіне 32 мың зерттеуді құрайды. Биылғы жылдың 1 тамызына қарай бұл көрсеткіш тәулігіне 35,6 мыңға дейін, ағымдағы жылдың 1 қыркүйегіне қарай тәулігіне 64 мыңға дейін жеткізіледі.

Амбулаторлық көмек көрсету үшін ауылда 1493 мобильді бригада құрылып, жұмыс істейді, бұл қажеттіліктің 94%-ын жабады. Ауылда 641 жедел медициналық жәрдем машинасы тартылған.

Үкімет басшысы әкімдіктерге, денсаулық сақтау және индустрия министрліктеріне өңірлердегі ауруханаларды қажеттіліктеріне сай ӨЖЖ аппараттарымен а.ж. тамыздың соңына дейін қамтамасыз етуді тапсырды. 

Денсаулық сақтау министрлігіне әкімдіктермен және Ауыл шаруашылығы министрлігімен бірге шілденің соңына дейін өңірлерде ветеринарлық зертханалар базасында ПТР-тестілеу жөніндегі жұмысты ұйымдастыру және кадрлармен жасақтауды қамтамасыз ету, әкімдіктерге анализдерді өңірлердің зертханаларына жеткізудің тиімді логистикасын пысықтау тапсырылды.

Индустрия, денсаулық сақтау және қаржы министрліктеріне шұғыл түрде өңірлерді көшпелі диагностикалық кешендермен, аудандық ауруханаларды отандық өндірістің цифрлық рентген аппараттарымен жарақтандыру мәселесін шұғыл шешу, Денсаулық сақтау министрлігі мен әкімдіктерге екі апта ішінде оттегі концентраторлары мен медициналық газдардың толық көлемін өңірлерге жеткізуді қамтамасыз ету жөнінде тапсырма берілді.

«СҚ Фармация»-ға ағымдағы жылдың шілде айының соңына дейін дәрі-дәрмек сатып алып, оларды қосымша бір айға жететін көлемде өңірлерге бөлу, сондай-ақ олардың дәрі-дәрмек қажеттілігін жоспарлаудың нақты жүйесін белгілеу жүктелді.

Премьер-Министр сонымен қатар Алматы, Нұр-Сұлтан қалалары мен Ақтөбе облысының үлгісі бойынша әр өңірде Тұрақтандыру қорларында дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың қажетті қорын жасау туралы тапсырма берді. 

 
Published in Санаты жоқ

Қазақстанда А-5 санаты бойынша инвесторларға виза берудің шарттары өзгерді. Бұл туралы ҚР Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті хабарлады.

ҚР Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті инвесторлық виза алуға өтініш беру мерзімін elicense.kz портал арқылы электрондық түрде құжаттарды алған күннен бастап 5 жұмыс күніне дейін қысқартты. Бұл ретте өтініш берушілер үшін "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы арқылы құжаттарды қағаз түрінде беру мүмкіндігі сақталған: қарау мерзімі 11 жұмыс күнге дейін. Бұдан басқа, енді инвесторлық визаны алуға өтінішті жеке тұлға да бере алады.

Инвесторлық визаларын Қазақстан Республикасының аумағында инвестициялық қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ олардың отбасы мүшелері ала алады. Визаның бұл категориясында оның қолданылу мерзімі шеңберінде елде болу мерзімі бойынша шектеулер жоқ. Іскерлік визаның иесі Қазақстанда әрбір кіру кезінде 60 тәуліктен артық болмауы мүмкін.

Естеріңізге сала кетейік, А-5 санатындағы инвесторлық визаны алу рәсімі 3 мемлекеттік қызметті қамтиды: ҚР Сыртқы істер министрлігі Инвестициялар комитетінің инвесторлық визаны алуға қолдаухаты, ҚР Ішкі істер министрлігінде шақыруды ресімдеу және Қазақстанның шет елдердегі мекемелерінде инвесторлық визаны ұсыну.

«Коронавирустық инфекцияның таралу жағдайында, біз жаһандық экономика мен жалпы бизнеске теріс әсерін көріп, іскерлік белсенділіктің төмендеуін байқап отырмыз. Біз үшін бұл үй жұмысын жасау және процестерді оңтайландыру уақыты. Жақында инвестициялық келісім-шартты жасасу мемлекеттік қызметі онлайн форматына ауыстырылды, визалық-көші-қон қызметтерін жеңілдетіп, автоматтандырдық", - деп атап өтті ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары Алмас Айдаров.

Карантиндік шектеулер кезеңінде 2020 жылғы 11 мамырдан бастап ведомствоаралық комиссияның (ВАК) отырысында қабылданған ҚР Мемлекеттік шекарасынан өту тәртібі қолданылады. Оған сәйкес әрбір жеке жағдай үшін Қазақстанға келуіне ведомствоаралық комиссияның шешімімен рұқсат етіледі. Шетелдік азаматтар Қазақстан Республикасының аумағына карантиндік шараларды сақтай отырып кіре алады.

 
Published in Санаты жоқ

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой коронавирустан жұқтырған және осы індеттен көз жұмған дәрігерлердің туған-туыстарына өтемақы беру мәселесіне қатысы сұраққа жауап берді.

«Тізімді біз аймақтардан алып, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне жолдадық. Осы күнге дейін жұмыс орындарында медициналық қызметкерлердің коронавирус жұқтыруының 123 жағдайы тіркелді. Оның ішінде 59 медицина қызметкері көз жұмды», - деді Алексей Цой ОКҚ-да өткен баспасөз мәслихатында.

Министрдің айтуынша өтемақы беру мәселесін жауапты ұйым жүргізеді.

«Біздің міндет – тізімді жинап, тапсыру. Тізімнен бөлек сол дәрігердің нақты қайда – үйінде әлде жұмыста жұқтырғаны қаралатын эпидемиологиялық карта бар. Яғни нақты эпиданализ бар», - деді ол.

Published in Санаты жоқ

Ақын, Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Ұлықбек Есдәулет "қазіргі уақытта той жасамау ұят емес, керісінше, тығылып той жасау коронавирус секілді дұшпанға көрсетілген көмек" деді.

«Әлемді тітіреткен коронавирус індеті біздің халқымызға да қырғидай тиіп, шетінен баудай түсіріп жатыр. Күнде еститінің – қаралы хабар, азалы сөздер. Халқымыздың небір аптал азаматтары, қайраткер тұлғалары, таланттары беймезгіл дүниеден өтіп жатыр. Қаралы шаңырақтар, азалы отбасылар күннен-күнге көбейіп барады. Біз сақтық шараларын қайтадан күшейтуіміз керек. Былайша отырып, шыбынша қырыла беруге болмайды. Сақтық шараларын, медициналық нормаларды сақтап, індетті жеңуге бір кісідей жұмылып, ат салысайық. Бұрын шақырған жерден қалма деуші еді, қазір шақырған жерге барма дейтін мәтел пайда болды. Сонда да тығылып той жасау әдеті тыйылмай тұр. Біз карантин тәртібін орындамау арқылы коронавирус секілді дұшпанға көмектескен сияқты боламыз. Бұған қазақты «ұятын» кінәлі етіп жатқандар бар. Бұл дұрыс емес, қазақтың ар-ұяты әрқашан биікте. Бұның себебін ұяттан емес, ұятсыздықтан, тәртіптен емес, тәртіпсіздіктен іздеуіміз керек. Үмітпен өмір сүріп, сеніммен күн кешейік», – дейді Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы, ақын Мемлекеттік сыйлықтың иегері Ұлықбек Есдәулет.

 

Published in Санаты жоқ

Қазақ жазушысы және кинодраматург, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Смағұл Елубай халықты карантин талаптарын сақтауға шақырды.

«Құрметті алматылықтар! Қазір Алматы қаласындағы аты жаман індетке байланысты жағдай өте күрделі болып отыр. Сол күрделі жағдайды 17 күн ауруханада, мобильді орталық деген ауруханада жатып, өз көзіммен көріп, бастан кешкен адам ретінде пікір айтқымыз келіп отыр. Сол аурухана кереуетінде жатып, біз 17 күн бойы бір нәрсе ғана тіледік. Ол осы біздің басымыздан кешіп жатқан ахуалды адам басына бермегей деп тіледік және ең алдымен, жақындарымызға, балаларымызға, немерелерімізге осы нәрсені көрсетпегей деп тіледік. Алматы қаласында бұл індетті жұқтыру деңгейі қазір өте жоғары. Сондықтан да алматылықтардың той, басқосу, жаназа, содан кейін, әсіресе, жастардың басқосуы тоқтамай тұр шынын айтқанда. Оны өз көзімізбен көрдік, ондай трагедияның шет жағасын көзбен көріп отырмыз. Мінекей, осындай жағдайда маска киіп жүру, адам көп жиналған жерге бармау, бара қалса, ара қашықтықты сақтау, яғни, карантин тәртібін сақтау бәрімізге міндет дегіміз келеді. Оны сақтамау тек қана қасіретке алып келетінін көзбен көріп отырмыз. Аман болыңыздар, ағайын!», - деді С. Елубай.

Дереккөз: Almaty.tv

Published in Санаты жоқ
Сейсенбі, 21 Шілде 2020 15:05

БАҚ-қа жолданған үндеу

Бас редакторлар клубы еліміздегі барлық бұқаралық ақпарат құралдарына үндеу жолдады. Үндеуді Бас редакторлар клубының жетекшісі Бибігүл Жексенбай  Facebook парақшасында жариялады.

 

БАС РЕДАКТОРЛАР КЛУБЫНЫҢ
еліміздегі барлық бұқаралық ақпарат құралдарына, телеарналар мен интернет басылымдарға, әлеуметтік желідегі жекеменшік сайт иелері мен блогерлерге
ҮНДЕУІ

Бүгінгі таңда бүкіл әлем емі табылмай отырған қауіпті індеттің таралуынан шеті мен шегі көрінбейтін, таудай толқындары долдана тулаған теңізде төрт құбыласынан тыныштық таптай теңселген кемедей күрделі кезеңді бастан кешіп отыр. Қара түнек қыспақтан құтылудың жалғыз жолы – сөнбеген үміттей болып алыстан жылтырап, басты бағытқа жол сілтейтін шамшырақтың жанып-өшкен әлсіз жарығы. Біздің қоғам да кеме секілді. Ал енді қоғамды қиындықтан алып шығар шамшырақ – ол ақпарат құралдары. ХХ ғасырдың басындағы ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсыновтың «Газет – халықтың көзі, құлағы һәм тілі» деуі де тегін емес еді. Дәл осы аксиоманың бүгінгі ақпарат дәуірінде құны артпаса, кемімесі анық. Өйткені, қиындыққа тап болған қоғамның дертінен арылып, денесін тіктеп, бағдарын айқындау үшін шынайы ақпараттың ауадай қажет екенін тарлан тарих талай дәлелдеген. Ал жалған ақпараттың қатері індеттен жаман екені де шындық. Сондықтан да, күн сайын қаншама отбасы қимасынан айырылып, қара жамылып отырғанда біздің эфирлерден той тойлағандай тайраңдаған, би билегендей секеңдеген ток-шоуларды көрсетуіміз басқасын былай қойғанда, адамгершілік қағидаларымен қаншалықты қабыспақ? Оның орнына тақырыптық, танымдық дүниелерді халыққа ұсынсақ дұрыс болар еді деп ойлаймыз.
Қай заманда болсын ақпарат құралдары мемлекеттік идеологияның басты саласы болып саналады. Сондықтан, бүкіл ел көз тігіп отырған эфирімізден халықтың көңіліндегіні дөп басатын, елдің жоғын жоқтайтын, ұлттық дәстүрлеріміз бен бүкіл адамзаттық құндылықтарды насихаттайтын хабарлар мен дүниелер көрсетілсе деген тілегіміз бар. ...

Published in Санаты жоқ
Сейсенбі, 21 Шілде 2020 15:02

"Әліппе" қайта оралады

Келесі оқу жылында бірінші сынып оқушылары "Әліппе" мен "Ана тілін" оқиды. Бұл туралы ҚР Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов Facebook-тегі парақшасында жариялады.

"Әліппе бойынша.
Жақында Мемлекеттік жалпыға міндетті стандартқа өзгерістер енгізіліп, Әділет министрлігінде тіркеуден өтті.

Ондағы маңызды жаңалықтардың бірі –келесі оқу жылында бірінші сынып оқушылары «Сауат ашу» пәнінің орнына «Әліппе» мен «Ана тілін» оқитын болады.

Бірінші сынып оқушылары оқу жылының бастапқы екі тоқсанында «Әліппенің» бағдарламасын оқыса, қалған екі тоқсанда «Ана тілі» пәнін оқиды.

Сәйкесінше, орыс тілінде немесе басқа тілдерде білім алатын сыныптарда «Букварь» мен «Обучение грамоте» пәндері жүргізіледі.
Айта кетейін, «Әліппе» Ахмет Байтұрсынұлының әдістемесі негізінде дайындалады.

Қазіргі кезде оқулықтарды әзірлеу бойынша үлкен жұмыс жүргізіліп жатыр. Бірыңғай бағдарлама жасаумен айналысатын жұмыс тобын құрдық.

Оның құрамында мықты тіл мамандары, әдіскерлер, бастауыш сынып мұғалімдері мен бұған дейін оқытылған «Әліппе» оқулықтарының авторлары бар. Орынбасарым Шолпан Каринова осы жұмыс тобының алғашқы отырысын өткізіп те үлгерді.

Бағдарламалар мен оқулықтар дайын болғаннан кейін оларды пилоттық мектептерде сынақтан өткіземіз деп жоспарлап отырмыз. Кейін басқа мектептерге жіберілетін болады. Бұл мәселе менің жіті бақылауымда".

Published in Санаты жоқ

XX ғасыр басындағы қазақ рухани элитасының мұрасын танып-білу, жастарға таныстыру бүгінгі күннің ең өзекті мәселелерінің бірі деп ойлаймыз.Біздің жастар бүкіл түркі әлемінің рухани мұраларын, сондай-ақ XX-ғасыр басындағы Алаштың арыстарының еңбектерін, философиялық ойларын, ғылыми мұраларын білуі тиіс. Осы тұрғыдан алғанда біз бүгін Алаштың біртуар азаматы Мұстафа Шоқайдың «Түркістан» атты мақаласындағы әл-Фараби ілімі туралы ойлары жөнінде сөз қозғамақпыз.

Түркі дүниесінің ұлы ойшылы, философ, ғұлама ғалым әл-Фарабидің «ізгі қала» ілімін зерделеп, ғылыми тұр­ғыдан қалай негіздеген, қайраткердің бұл ұстанымы жалпы түркі мұрасын ұлт­шылдық және фашистік идеологияға жа­қындату әрекетінен қорғап қалай сақ­та­ғаны жөнінде өз ойларымызды ортаға сал­мақпыз. Шоқайдың еуропалық дос­тары ол қайтыс болғаннан кейін жа­рық көрген бұл мақаланы өте жоғары баға­лаған.

Қазақ ұлттық интеллигенциясы үшін XX ғасыр тарихы зор маңызға ие. Орта­лық Азияның көшбасшы элитасы ұлттық мемлекеттердің тағдырына деген жауапкершілікті өз мойындарына ала білді. Сыртқы басқыншылықтан интеллектуалды мұраларды, анығында, түркі тегінен шыққан ортағасырлық философ Әбу Насыр әл-Фарабидің қайырымды қала туралы ілімін де қорғау қажеттілігі туындады. Еуропаға еріксіз түрде эмиграцияға кетуге мәжбүр болған қазақ саясаткері Мұстафа Шоқай түркі мәдени мұрасын, соның ішінде әл-Фара­биді насихаттау мен танытуда үлкен іс атқарып кетті. Сол уақыттағы қиын-қыстау кезге қарамастан, ол көптеген әлеуметтік топтар мен БАҚ редакцияларымен әріптестік орнатып, достық байланыста болды.

Еуропада мәжбүрлі эмиграцияға тап болған Мұстафа Шоқай публицист, құқықтанушы, сарапшы ретінде жан-жақты қырлары ашылған тұлғаға айналды. Ол белгілі неміс және француз ғалымдары, тарихшылар мен философтарымен тығыз байланыста болды. 1941 жылы М.Шоқай «Түркістан» деп аталатын мақаласында әл-Фарабидің «қайырымды қаласының» үлгісін келтіре отырып, оған тамаша талдау жасайды.¬

Еуропалық тілдерді жетік меңгеру М.Шоқайға сол замандағы философиялық еңбектермен түпнұсқада танысуға, жекелей алғанда, фашизмнің өрті лау­лап тұрған кезге қарамастан, оларды өзіндік заманауи тұрғыда түсінуге жол ашты. Осылайша оның қолына, әл-Фарабидің іліміне қате сілтеме жасап, Ницше ықпалындағы бұрыс ойға бұруды көздеген зерттеуші Бернар Карра де Воның кітабы түседі. Сондай-ақ Карра де Во әл-Фарабидің ізгілікті қоғамы мен неміс философы Ницшенің «үстін адамын» («сверхчеловек») салыстыра отырып, қатар қояды. Дүниежүзілік соғыс алдында, фашистік үгіт-насихат жағдайында бұндай ойлар мүдделі жақ тарапынан бірден қолдауға ие болып, вермахт идеясы үшін «жұмыс жасауы» мүмкін еді. Кәсіби заңгер (Санкт-Петербург университетінің түлегі), ақиқат үшін күресуші Мұстафа Шоқай жарияланған еңбекке өз ойын білдіріп, бірден мағыналық жағынан сәйкессіздік барын білдіреді. 1941 жылы жазылған оның жазбалары кейінірек «Түркістан» журналында орыс тілінде жарық көрді. Оның достары мен замандастары М.Шо­қай қайтыс болғаннан кейін, отанын азат етуді арман тұтқан қазақ күрес­керінің 60 жылдық мерейтойы қар­саңында «Түркістан» деген атпен 1949-1950 жыл­ғы желтоқсан айындағы журналдың нө­мі­ріне жариялайды.

Бұл басылым Мұстафа Шоқайдың түркілердің мәдени мұрасын жанын сала қорғағандығын, фашизм мен расизмнің қауіптілігін алдын-ала білгендігін дәлел­дейді. Тарихтың тағылымы бойынша: үлкен әлемге жол ашатын шет тілдерін білу өз кезегінде жеке тұлғалық дамуға көмектеседі. Бұл аксиома Орталық Азия­дан шыққан тамаша қайраткерлер әл-Фараби мен Мұстафа Шоқай өмірлері арқылы дәлелденді.

«Түркістан» мақаласы екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде «Түркістан» ұғымының географиялық және этносаяси мәні, әлемдік тарихтағы аймақтың орны түсіндіріледі. Әрі қарай Шоқай осы аймақтың интеллектуалды тарихында өшпес із қалдырған тұлғалар туралы былай дейді: «сүнниттік-мұсылмандық түркілердің отаны әрі бесігі болып табылатын Түркістан, Ирандық шиизім­нің ықпалын сіңіре отырып, жалпы мұ­сылмандық мәдениет пен ғылымға есімі әлемге әйгілі тұлғаларды тудырды. Солардың ішінен ең ірі және Еуропалық ғылыми ойдың дамуына ықпал еткен ірі тұлғаларды атап өтеміз».

Мұстафа Шоқайдың мақаласында Мұхамед әл-Хорезми, Әбу Насыр әл-Фараби, Әбу-Әли Ибн-Сина, Ұлықбек, Бурхан-ад-Дин Маргина, Мухаммед-ибн-Исмаил Бұхари, Бабыр Сұлтан есімдері аталады. Математика теориясының не­гізін қалаушылардың бірі болып табылатын әл-Хорезмиге берген ғылыми қыс­­қаша сипаттамасында М.Шоқай ке­­ңестік түрколог және ирантанушы Е.Э.Бертельстің еңбектеріне сілтеме жасайды.

Мұстафа Шоқай жақсы сарапшы болатын. Ол заманауи кітаптарды ыжда­һаттылықпен оқи білді. Осылайша ол, француз зерттеушісі-арабтанушы барон Карра де Во (Карра-де-Во, Бернар 1867 жылы туған француз шығыстанушысы, «Orient chrctien» негізін қалаушылардың бірі, Париж қаласындағы католик институтында араб тілінің профессоры болып қызмет атқарған) 1920 жылдары «Les Peaseursdel’ Islam» («Ислам ойшылдары») деген атпен жарық көрген 5 томдық энциклопедиясымен танысқаннан соң біледі. Ондағы мұсылман ойшылдары туралы жинастырылған ақпараттармен танысып, ішінде әл-Фараби мен оның қайырымды қала трактаты туралы да мәлі­меттерді кездестіреді.

Жоғарыда аталып өткендей, XX ғасырдың екінші онжылдығы фашизм идеясының таралуымен ерекшеленді. Бұл қауіпті үдеріс ғылыми әлемге де әсер етпей қоймады. Ортағасырлық фило­софтардың трактаттары мен Ницше көзқарастарын қатар қарастыра отырып, бұдан барон Карра де Во да қашып құтылмады.

Әл-Фараби ілімінің негізгі мәнімен жақсы таныс Мұстафа Шоқай батыл түрде түркі ойшылын қорғауға ұмтылды. Егер барон Карра де Во: «қоғамдағы зорлық-зомбылық пен күштің рөлі туралы ойлар өзгеше күйде Ницшенің кейінгі тұжырымдамаларына жақын келеді», – деп жазса, Мұстафа Шоқай бұн­дай анықтамамен келіспейді. Шоқай ашық түрде: «күш пен зомбылыққа және олардың қоғамдағы рөліне деген қатынас әл-Фарабиде мүлде басқаша, неміс философына қарама-қайшы келеді. Егер Ницше үшін ізгілік (добро) – жоғары таптың төмен тапқа билік жүргізуі, яғни, «үстін адамның» («сверхчеловек») қарапайым адамдардан жоғары тұруы болып табылса, Фараби үшін күш пен зом­былық «адам философиясындағы қа­тігездік ауруы» және бұл туралы «Қайырымды қала» авторының жетіл­меген қалалар туралы бөлімінде ерекше түрде көрсеткендігін айтады.

XX ғасырдың алғашқы жартысында еуропалық философиялық дискурста түркі ғылымы мен оның жетістіктеріне деген ерекше қызығушылықтың бол­ғандығын атап өтуіміз қажет. Маман­дардың айтуынша, 1930-1932 жылдары Па­рижде әл-Фарабидің «Музыканың үлкен кітабы» атты шығармасының алғашқы бөлімін Эрланже француз тіліне аударды.

Осылайша, мынадай деректерді кел­тіруге болады. Түркі философиясының Ренессансы Еуразиялық кеңістікте өзіндік орынға ие болды. Отырардан шыққан ойшыл трактатындағы идеалды әлеуметтік-қала бейнесі еуропалық интеллектуалды қауымдастыққа жақын болғандығы, ондағы идеялардың нацистік фетиштерге қарсы тұрғандығы нақтыланды. Бір жағынан, Гитлердің бұйрығы бойынша шығыстық мистика мен теология негізінде нацизм идеясын негіздеу мақсатындағы тоқтаусыз ізденістер өз кезегінде ориенталистика ғылымын да­муға жетеледі.

Мұстафа Шоқай мен басқа түркіс­тан­­дықтардың түркілер мұрасын наси­хаттауға тигізген ықпалы әзірше толықтай өз деңгейінде дәлелденген жоқ. Алайда, М.Шоқайдың француз ғалымы Жозеф Кастаньемен бірге жазған эпистолярлық мұрасы қазақ интеллектуалының еуро­палық әріптестерімен ақпараттық әріп­тестікте болғандығына дәлел бола алады.

Еуропада соғыс жағдайындағы ке­зеңде, герман және итальян фашизмінен нәр алған ақ арийлік ұлттардың басым­дығын жақтайтын идеология өсіп шықты. Ницше тұжырымдамаларын ұлттық-социализм идеологтары әдейілеп көптеп насихаттай бастады. Мистицизмге деген қолдан жасалған қызығушылық жа­­­салынды – осы жерде, Шығысты зерт­­теу (ориенталистика) мен шығыс фи­ло­софиясына бетбұрыс сипат алды. Еуропалық мәдениеттанушылардың ор­та­ғасырлық қолжазбаларға деген қы­зығушылығы осымен түсіндіріледі: барон Карро христиандық ілім мен исламды қатар қарастырып, түркі философы әл-Фарабидің еңбектері оның назарын аударды.

Әл-Фараби ілімін насихаттауда Кар­­­роның сіңірген еңбегін мойындай отырып, Мұстафа Шоқай онымен пі­кір­таласқа түседі. Оның ойынша, әл-Фарабидің «қайырымды қала үлгі­сінің» мәнін қарастыру барысында теріс тү­сіндірулерге жол бермеу керек. Шоқай сенімді түрде әл-Фарабидің Ницшенің «үстін адам», «үстін ұлт» секілді идея­ларымен ортақ ештеңе жоқ­­тығын негіздейді. Мұстафа Шоқай құқық қорғаушы рөлін атқаратынын мақтан тұтады. Шоқайдың әл-Фарабидегі Ниц­ше идеяларын терістеуі, оның ра­сизмді қабылдамағандығын, сондай-ақ, қосымша бұл дәлел, оның фашистік идео­логияны жақтамағандығын көрсетеді. Бұл мақала 1941 жылы Гитлер мен оның партиясының мақсаттары анық болған кезде жазылғандығын еске саламыз.

Еуразияшылдық, ізгілікті қоғам мен адамгершілік жетілудің шыңы болып табылатын «үстін адам», бірегейлік мәселелері М.Шоқай қызығушылық танытқан тақырыптар еді. Ол тек саясаткер, публицист қана емес, сонымен бірге ойшыл һәм идеолог болғандығын мойындауымыз қажет.

Бір сөзбен айтқанда, бүгінгі таңда да әл-Фарабидің шығармалары ғалымдарды қызықтырады және шындықты іздеуде қайта оған оралуды қажет етеді. Тіпті бүгінгі күні, XXI ғасырда да бейбітсүйгіш түркілік ой-сана оны лайықты дәрежеде биіктікке қоя білуде.

Қорытындылай келсек, әл-Фарабидің ілімі аталатын М.Шоқайдың жоғарыда сөз еткен «Түркістан» (1941) мақаласы ғылыми айналымға жаңа деректер енгізді. XX ғасырдағы қазақ полиглоты Түркістан тарихын жетік біле отырып, Еуропаның белгілі ғалымдарымен тең дәрежеде философиялық категориялармен пікір таластыра алды.

Заманауи оқырманға ортаға­сыр­да­ғы ойшылдың теориялық тұжы­рым­дама­ларын талқыға салған қа­зақ сая­си қайраткері мен француз мәде­ниет­тану­шылары, арабтанушылары ара­сын­­дағы ой-талқыны білу бүгінгі күні де маңызды әрі қызықты болатындығы сөзсіз.

 

Жақыпбек АЛТАЕВ,

философия ғылымдарының докторы,

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, фарабитанушы

Гүлнар МҰҚАНОВА,

тарих ғылымдарының кандидаты,

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры

Published in Тарих

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой елімізде шілде айында енгізілген екі апталық қатаң карантиннің нәтижелері туралы айтып берді.

"Екі апта ішінде қабылданған жедел іс-шаралардың нәтижесінде келесідей оң нәтижелерге қол жеткіздік:

коронавирустық инфекцияны жұқтырудың тәуліктік өсімі 4-тен 2,1%-ға дейін төмендесе, сауығып кеткендердің саны 60%-ға артты;

жедел жәрдемді шақыру саны 23%-ға, провизорлық төсек-орын саны 20%-ға, ал реанимациялық төсек-орын саны 6%-ға дейін төмендеді", дейді Алексей Цой.

Published in Санаты жоқ
Сейсенбі, 21 Шілде 2020 11:36

Әлемді мейірім құтқарады...

КСРО және Қазақстанның халық әртісі, Қазақстанның Еңбек Ері Асанәлі Әшімовтың коронавирус пандемиясы жайлы egemen.kz -те жарияланған толғанысын оқырман назарына ұсынамыз.

Қадірлі жерлестерім, баға жетпес байлығым – халқым! Қазір біз аса ауыр кезеңде тұрмыз. Мұндай сыни шақта қазаққа ауызбірлік ауадай қажет.

Өйткені мәңгілік елдің бас­ты қуаты – оның бірлігінде, қиындықты табандылықпен еңсере алуында. Ұлан байтақ қазақ жерін ақ найзаның ұшы­мен, ақ білектің күшімен сақтап қалған бабалар жеңісінің басты кілті – осы бірлігінде болатын. Алауыздыққа бой алдырған талай мемлекеттің тоз-тоз болып, жер бетінен жоқ болып кеткеніне кәрі тарих куә. Содан сабақ алуымыз керек. Өйткені бүгінгі біздің бетпе-бет келіп отырған жағдайымыз да майданның бір түрі. Қару алып соғыс даласына шықпағанымызбен, ақыл-парасат, сана мен мәдениеттің сынға түсер шағы. Сондықтан да Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаевтың қабылдап жатқан шешімдеріне толық қосылып, бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығаратын аса жауапты, кезек күттірмес кезеңге келдік. Қазіргі жағдайда бәрімізді жеке бас мүддесі емес, тұтас ұлт болып қалу мәселесі алаңдатуы керек. Ал еңселі ел болып, қанатымызды кеңге жаюымыз қазақтың амандығына, яғни әрқайсымыздың ұлт алдындағы жауапкершілікті сезінуімізге тікелей байланысты. Себебі бұл жағдайдағы біздің әрбір салғырт әрекетіміз, немқұрайлы ниетіміз ертең орны толмас өкінішке алып келуі мүмкін.

Рас, қазір халық шара­сыз­дық­тан ашуға бой алдырған. Қорқыныш пен үрей басым. Ол заңды да. Алайда бұл үрей тек өз өмірі мен жақындарының саулығы үшін ғана емес, тұтас ұлттың амандығымен астасып жатуы керек. Бізге қазір мейірім ауадай қажет. Бір-бірімізге деген қамқорлық, жылылық һәм ауызбірлік қана бұл аждаһа індеттің құрсауынан аман алып қала алмақ.

Індет еліміздегі байлар мен ке­дейлер арасындағы теңсіздікті, адамдардың тұрмысы ара­сын­дағы алшақтықты айқын көрсе­тіп берді. Жүректі ауыртатын да осы жағдай. Бізге енді шынымен ойлану керек. Адам байлықты қанша жиғанымен, қатталған қазынасын қызғыштай қорығанымен, қара жерге өзімен бірге алып кете алмайды. Есесіне, осындай қиын шақта мұқтаж жандарға қол ұшын созып, мол сауапқа кенеле алады. Яғни өмірдің мәні – байлықта емес, деннің саулығында, адам­зат­тың амандығында екен. Әлем­ді жайлаған мына жағдай сол пе­йіліміздің көрінісі шығар бәлкім, кім білсін?

Өйткені бүгінгі заманда адам­ның пейілі тарылып, қу дүниенің құлы болып кетті. Соның салдарынан мейірім, жүрек, жан жылуы сынды адами аяулы сезімдер, рухани құндылықтардың қадірі де құлдырады. Бұл індет осы ниетімізді түзеп, әр адамның өмір мәні турасында ойлануына жіберілген сынақ па деп те ойлаймын. Күн сайын естіртіп жатқан өлім мен жоқтау сай-сүйегіңді сырқыратады. Жаратқан ием жақындарымызды жоғалтудан, қазақтың қынадай қырылуынан сақтағай! Ойлансақ екен! Түйсікпен түсінсек екен. Әр адам өз әрекеті, сақтық шараларын сақтауы арқылы күллі әлемді құтқаруға септесе алатындығын ұғынса екен. Халқым той-томалақты, жиын-басқосуларды шектей тұрып, ұлт саулығын бірінші орынға қойса деген үлкен тілегім бар.

Түсінемін, айлар бойы төрт қабырғаға қамалып отыру оңай емес. Бірақ қиын да болса бұл сынаққа төзуіміз қажет. Еліміздің ертеңі, жастардың болашағы үшін! Міне, 4 айдан аса уақыт үйде отырмын. Мен де әбден жалығып кеттім. Бірақ амал қанша?! Төзуіміз керек! Себебі әрқайсымыздың әрекетіміздің артында ұлттың болашағы, бар­ша адамзаттың амандығы тұр. Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев та осы бір қиын жағдайдан шығудың жолын іздеп шырылдап жүр. Еліміздің тізгінін ұстаған арда азаматқа дәл қазіргі қиын шақта қолдау білдіруіміз керек. Ұлтымызды аман алып қалу дейтін ұлы идеяның, мағыналы мақсаттың төңірегіне ұйысуымыз керек. Әрбір адам, қызметкер осы сын­ды еңсеру үшін де жанын салуы, адал қызмет етуі қажет. Олай болмайынша, жағдайымыз қиын. Жолайрыққа келіп тұрмыз ба деп те ойлаймын кейде. Өткен­де Президент айтқандай, қазір той тойлайтын емес, тұтас ұлт болып ұйысудың, аман қалу­дың жолын ойлап, іздейтін уақыт. Қазақшылықты қойып, адам­шылыққа көшуіміз керек! Өйт­кені әлемді мейірім мен адам­шылық қана құтқара алады! Осыны бір сәтте есімізден шы­ғар­масақ екен! Алла лайым аман­ды­ғымыздан айырмасын!

 

Асанәлі ӘШІМОВ,

КСРО және Қазақстанның халық әртісі,

Қазақстанның Еңбек Ері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты

Published in Санаты жоқ
Copyright © 2014 Меншік иесі: ТОО "Еңбекшіқазақ" Есік қаласы, Алматы обласы № 4270-Г

 Выходные данные

Жарнама

для детей, достигших 12 лет